Leen 't Hart (1957) en Carillonconcerten in Rotterdam

Leen ’t Hart trad in 1957 in Rotterdam aan als stadsbeiaardier. Hij was toen al een sleutelfiguur in de carillonwereld in Nederland, met zijn functies van stadsbeiaardier in Delft (1943), Leiden (1951) en Amersfoort (1953). Bovendien was hij sinds de oprichting in 1953 directeur van de Nederlandse Beiaardschool in Amersfoort.

Carillonconcerten

Rotterdam had in 1957 alleen maar op het Stadhuis een carillon, een 4-octaafs instrument van klokkengieterij Petit & Fritsen uit 1948. Er waren 17 concerten op woensdagavonden in juni, juli, augustus en september. Leen 't Hart speelde zelf 9 van die concerten, min of meer om en om met gastbeiaardiers. De aanpak van Leen 't Hart komt overeen met die van zijn voorganger Ferdinand Timmermans.
De namen van de beiaardiers en hun programma’s werden gepubliceerd in een programmaboekje. Deze boekjes werden bij de beiaardconcerten uitgereikt en dienden als gratis bewijs van toegang.
Alle gastbeiaardiers waren mannen, afkomstig uit het netwerk van Leen 't Hart: generatiegenoten uit de opleiding in Mechelen en leerlingen uit de nog jonge opleiding in Amersfoort. Ferdinand Timmermans was ziek. In zijn plaats speelde Cor Don, wiens speelbeurt werd waargenomen door Peter Bakker. De beiaardiers zijn in de onderstaande tabel gerangschikt naar hun jaar van diplomeren.

Tabel: Leen 't Hart en zijn gastbeiaardiers
beiaardiers geboorte-
en sterfjaar
opleiding diploma
Ferdinand Timmermans  1891-1965  Mechelen 1925
Rien Ritter  1922-1991  Mechelen 1949
Leen 't Hart  1920-1992  Mechelen 1950
Gaston Van den Bergh  1924-1994  Mechelen 1949
Jacques Lannoy  1934  Mechelen 1953
Chris Bos  1920-1996  Nederland 1954
Henk Herzog  1910-1975  Amersfoort 1956
Karel Borghuis  1927-1992  Amersfoort 1956
Peter Bakker  1923-1998  Amersfoort 1958
Cor Don  1913-1981 Amersfoort
Mechelen 
[onvoldoende]
1960

 

Recensies

In Rotterdam werden destijds de carillonconcerten gerecenseerd. Een groepje muziekjournalisten bezocht allerlei concerten in de stad. Bij de carillonconcerten zaten zij, evenals het publiek, in de binnenplaats van het stadhuis. Wanneer een journalist verhinderd was, nam een collega zijn taak over. Die schreef dan twee recensies, onder twee namen, zijn eigen naam en de initialen A. I. (= Ad Interim).
Er is een pak recensies in het archief van Leen ’t Hart, afkomstig van het Bureau Voorlichting en Publiciteit van het stadhuis in Rotterdam, een soort knipseldienst. Er zaten bovendien 14 recensies uit vier verschillende kranten in de plakboeken van Leen ’t Hart. Deze recensies hadden alle op één na betrekking op de concerten van Leen 't Hart zelf. Maar ook de concerten van de gastbeiaardiers werden gerecenseerd.
Ik heb de recensies verzameld van alle zomeravondconcerten in Rotterdam in 1957. Een hyperlink naar deze recensies staat onderaan deze webpagina. De belangrijkste bron voor deze recensies vormen natuurlijk de kranten zelf. Hoewel er in 1957 in acht verschillende kranten was gerecenseerd waren er in het gemeentearchief van Rotterdam maar vier beschikbaar: De NRC, De Rotterdammer, Het Vrije Volk en het Rotterdamsch Nieuwsblad. Ik heb van deze vier kranten de vier zomermaanden gescreend. Ik was aangenaam verrast door een bijna continue reeks recensies in het Rotterdamsch Nieuwsblad.

Programmasamenstelling

Het programma is in het algemeen symmetrisch opgebouwd naar de traditie van Jef Denijn in Mechelen in het begin van de 20e eeuw. Men kan de programmering van alle beiaardiers in 1957 traditioneel noemen.

  • Openingsnummer
  • Drie stemmige liedjes
  • Drie bewerkingen
  • Oorspronkelijke compositie
  • Drie bewerkingen
  • Oorspronkelijke compositie
  • Drie volksliedjes
  • Slotnummer, improvisatie

Drie programma's in 1957 in Rotterdam hebben een afwijkende samenstelling. Jacques Lannoy, bracht ondanks zijn opleiding in Mechelen een Frans getint repertoire. Op 10 juli presenteerde Leen 't Hart de resultaten van een in 1956 uitgeschreven compositiewedstrijd. Op de laatste avond van het seizoen was er een verzoekprogramma, gevolgd door een kopje thee met causerie door Leen 't Hart. De recensenten hadden veel waardering voor originele werken voor carillon. Dit gold zowel voor de bekende Vlaamse romantische werken als voor nieuwe Nederlandse composities.

Waardering voor de uitvoering

Henk Herzog uit Den Haag kwam moeilijk op gang maar eindigde met een briljante improvisatie. De presentatie door Leen 't Hart van vier nieuwe composities op 10 juli was briljant. Karel Borghuis moest even wennen aan het instrument maar herstelde zich snel. Opvallend matig is de presentatie van Gaston Van den Bergh uit Mechelen. Bij 8 van de 17 concerten werd geïmproviseerd, vijf keer door Leen 't Hart waarvan 4 zeer goed en 1 goed. De improvisaties van Henk Herzog, Rien Ritter en Chris Bos waren briljant

Presentatie van vier nieuwe werken op 10 juli

Leen 't Hart voerde vier werken uit afkomstig uit een compositiewedstrijd die in 1956 door de Rotterdamse Beiaard Commissie was uitgeschreven. Gevraagd was een werk voor beiaard van 4 octaven, met een tijdsduur van 5 tot 7 minuten. De vorm was vrij. De werken moesten onder motto worden ingezonden. De jury kende een rangorde toe aan de inzendingen. Het publiek was niet op de hoogte van de uitslag en mocht na de uitvoering door Leen 't Hart zijn mening kenbaar maken. Onder degenen die het eens waren met de jury werd een prijs verloot. Maar ook onder degenen die stemden op wat de favorieten van het publiek bleken te zijn, werd geloot om een prijs. De pers was het eens met de jury over het beste werk, maar meende dat de winnende compositie van de ervaren Wouter Paap was. Het bleek een werk van de jonge Wim Franken te zijn. Het publiek was het niet eens met de jury over de tweede prijs. Het gaf de voorkeur aan de Sonatine van Sjef van Balkom boven de Suite van Gerard Boedijn

Het weer en de opkomst

De sfeer in de binnentuin van het stadhuis wordt meerdere keren met waardering genoemd. Er is weliswaar veel weerkaatsing op de muren, daartegenover staat dat men geen last heeft van het verkeerslawaai op de Coolsingel. De recensies bieden enige informatie over het weer. Er staat soms: ondanks het slechte weer ... Bij het optreden van Gaston Van den Bergh wordt vermeld dat het publiek voortijdig de tuin verliet, en dat dat stellig niet was door het slechte weer. Een relatie tussen de weersomstandigheden en het aantal bezoekers kon niet worden vastgesteld.

Debuut van Peter Bakker in Rotterdam

Zonder recensies zouden we het debuut van Peter Bakker in Rotterdam hebben gemist. Bakker nam het concert van Cor Don op 14 augustus over, omdat Don op 19 juni moest invallen voor Ferdinand Timmermans. We kunnen aannemen dat Peter Bakker de uitnodiging al in juni kreeg zodat hij acht weken had om zich voor te bereiden. Peter Bakker was een leerling in Amersfoort en zou pas in 1958 zijn examen afleggen. Volgens de recensies was hij voor de pers een complete verrassing. De virtuoos spelende Bakker speelde zijn concert in 45 minuten in plaats van de geplande 60 minuten. Hij moest vier toegiften spelen, die eveneens goed werden ontvangen door pers en publiek.

Verzoekprogramma van 25 september 1957

Voor het laatste concert in dit seizoen mocht het publiek kiezen uit de eerdere programma's van Leen 't Hart. De keuzes van het publiek worden in de recensies vermeld. De klassieke programmaopbouw in aanmerking genomen kan het keuzeprogramma er als volgt uit hebben gezien.

  • Rotterdams Stedelied: J.B. van Krieken
  • Drie oud-nederlandse liedjes
  • Drie arrangementen van werken van Grieg:
    • Solvejgs Lied
    • Solvejgs Wiegenlied
    • Letzter Frühling
  • Originele compositie:
    • Wim Franken: Prelude Fantasie en Rondeau
  • Vier bewerkingen van klassieken:
    • Bach: Wohl mir das ich Jesum habe, Jesu joy of man's desiring
    • Mozart: Menuet uit eine kleine Nachtmusik
    • Beethoven: Fur Elise
    • Schubert: Ständchen
  • Originele compositie:
    • Sjef van Balkom: Tweede Sonatine
  • Drie buitenlandse volksliedjes:
    • Frankrijk Au clair de la lune,
    • Schotland
    • onbekend
  • Nederlands volkslied: Wilhelmus


Bronnen

  • Gedenkboek Mechelen 1922-1972
  • Mens en Melodie 1957
  • Gemeente Archief Rotterdam, kranten uit 1957
  • Gesprekken met Leen 't Hart en Elly Salomé (recensent)
  • Plakboeken Leen 't Hart en Elly Salomé
  • Archief Leen 't Hart

  • Opmerkingen
    • Het materiaal van deze webpagina werd eerder verwerkt in een lezing voor het congres van de World Carillon Federation, Oslo 2004
    • Alle recensies zijn weergegeven op een afzonderlijke PDF-bestand: download hier [93].
    • Overname van deze tekst met bronvermelding is toegestaan.

augustus 2005
Laura Meilink